6 tips (en 1 bonus) om de egel te helpen én je eigen tuin mooier te maken

Published on 1 October 2026 at 14:46

Egeltjes zijn leuk en interessant 🦔

Ik hou veel van onze Europese egel en herinner me nog heel goed mijn eerste kennismaking. Toen ik een jaar of 6 was, maakte ik tijdens een vakantie een avondwandeling met mijn vader. In de schemering zag ik voor het eerst een egeltje. En toen het ons doorhad veranderde het van schrik in een stekelige bal. Ik vond dat heel gek, maar mijn vader legde uit dat egels zichzelf op kunnen rollen als ze zich bedreigd voelen. Ze draaien hun stekelige rug naar het gevaar toe om te voorkomen dat ze opgegeten worden door roofdieren. Dat vond de zesjarige ik bijzonder slim van ze.

Grappige Egel-weetjes

Wist je dat:

... een volwassen egel zo'n 7000 tot 8000 stekels heeft?
... de naam 'egel' afstamt van het Middelnederlandse eghel dat ‘zoogdiertje met stekels’ betekent? Het woord werd aangetroffen vanaf 1240
... ze slechtziend zijn, maar dat gebrek weer goedmaken met hun goed ontwikkelde neus en scherpe gehoor?
... egels de beste vriend van de tuinier zijn? De egels eten de planten-etende insecten op. Dus het hebben van een egel in je tuin is altijd goed nieuws.
... ze wel 40 slakken in één nacht kunnen eten?
... ze in één nacht gemiddeld 1 tot 2 km afleggen? (Soms zelfs meer). Dat is veel voor zo'n klein dier.
... egels een winterslaap houden?
Ze worden af en toe wel wakker, en dan gaan ze op zoek naar voedsel, of een warmere plek als de winter te streng is.
... onze Europese egel in de jaren 1870 door Britse kolonisten naar Nieuw-Zeeland werden gebracht om hen aan hun thuisland te herinneren.
... de egel is een bedreigd diersoort geworden?

Een bedreigd diersoort

Helaas gaat het eigenlijk niet zo goed met de egel.
In verschillende delen van Europa, en met name in Nedereland neemt de populatie ontzettend snel af.

Hoewel het vroeger heel gewoon was om een egel in de schemering in je tuin te vinden, begint het zien van een egel bijna zeldzaam te worden. Alleen in Nederland al daalde hun aantal egels binnen 10 jaar met 50%.
Dat maakt dat de egel hier nu als bedreigde diersoort wordt gezien. Maar in andere Europese landen gebeurt helaas hetzelfde.

De oorzaak in een notendop

Met de toename van onze stadsuitbreidingen moet de egel (samen met andere dieren) plaats maken voor nieuwe wijken en wegen.
Er is simpelweg minder ruimte voor ze om te leven en er is daardoor ook minder voedsel te vinden. Veel egels verhongeren.
Tegenwoordig gebruiken veel mensen bladblazers om hun tuinen en stoepen schoon te maken. Dit doodt veel van de insecten die tussen de bladeren leven. Deze zijn een belangrijke voedselbron voor egels, vogels, en andere beestjes.
Veel egels sterven door land- en tuinbouwgif dat water en bodem vervuilt en veel ziekten veroorzaakt onder de populatie.
Verkeerstoename veroorzaakt gemiddeld 135.000 slachtoffers per jaar.
🚗 🚙 🚕 🏎🚗 🚙 🚕 🏎🚗 🚙 🚕 🏎🚗 🚙 🚕 🏎🚗 🚙 🚕 🏎🚗 🚙 🚕 🏎🚗 🚙 🚕
En ook het gebruik van (automatische) grasmaaiers maakt veel slachtoffers. Egels zijn vaak niet snel genoeg om weg te komen van zo'n apparaat met messen.

Met jouw tuin kan je ze helpen.

Hier zijn 6 super makkelijke dingen die je in je tuin kan uitvoeren, en die een wereld van verschil kunnen maken. Zeker in de herfstperiode.

1) Laat een laagje bladeren liggen.

Er ligt een kleine wereld verborgen onder dat laagje bladeren. Egels en insecten vinden hier voedsel en beschutting onder. De wormen, spinnen, en insecten eten de bladeren op en verteren deze tot compost.

BONUS: Het compost is gewoon gratis en zorgt voor de bemesting van je tuin en optimaliseert de structuur van de tuinaarde op een natuurlijke manier. Hierdoor groeien en bloeien je planten beter dan voorheen als de lente komt.

2) Koop en/of of gebruik GEEN bladblazer.

Gebruik een (blad) hark en/of een bezem.
(Enne... je buren zullen je trouwens qua geluidsoverlast ook dankbaar zijn).

Kort gezegd: een bladblazer is slecht voor ons milieu. Tenzij ze elektrisch zijn, veroorzaken deze machines veel ongezonde uitstoot. Met hun brede bereik van zo’n 120 Decibel veroorzaken ze veel geluidsoverlast en stress mens en dier. En nog belangrijker, ze beschadigen en verstoren de beestjes die onder al die lagen bladeren leven.

Natuurlijk moeten gevallen bladeren van jouw groenblijvende planten worden verwijderd. En als je geen been wilt breken, moet je ze natuurlijk wel gewoon van de trottoirs en paden verwijderen. Maar gebruik in plaats daarvan een hark of een bezem. (En een beetje goede beweging is nooit weg.)

BONUS: Koop een bezem gemaakt van berkentwijgjes! Serieus, het is een fijn ding om te hebben voor de tuin.

Afgelopen jaar kocht ik zo'n bezem bij een meneer C. Brink van Berkenbezems.nl .
Hij stond daar met een kraampje in Doesburg tijdens de Hanzedagen, en deze bezems maken echt een wereld van verschil. Het is een perfect om blaadjes en klein gruis mee te vegen in de tuin, en het pakt veel meer mee dan een normale borstelbezem.

Online kan je dit soort bezems vaak vinden onder de naam 'heksenbezem' of ' halloween bezem'.

3) Maar waar laat je die rotbladeren dan?!

Je kan de bladeren in een dun laagje over de bloemperken harken waar je je bollen voor het voorjaar geplant hebt. Deze lagen vormen in de winter een perfecte isolatielaag voor de bloemen. Overtollig blad kan je op een hoop harken onder een tafel of naast een kliko waar ze niet in de weg liggen en geen slipgevaar vormen. Een andere optie is het creëren van een rommelige hoek in je tuin. Deze stapels kunnen een geschikte overwinterings- en voedselbron worden voor egels, insecten en andere tuinbeestjes.

4) Creëer een egelsnelweg in je tuin (en vraag je buren om mee te doen).

Een egelsnelweg is vrij eenvoudig te realiseren mits jouw hek het toestaat. Het is een reeks gaten in of onder hekken en muren waardoor egels vrij kunnen passeren tussen tuinen, parken, en volkstuinen. Het is natuurlijk extra leuk als de hele buurt samenwerkt.
Hierbij een link naar een website die in een paar simpele stappen uitlegt hoe je zelf een snelweg kunt aanleggen. Ik wilde zelf geen gat maken in ons nieuwe tuinhek maar wist dat er al egeltjes in de tuin waren geweest, en dat ze er gewoon onderdoor kruipen. Ik heb nu zelfs een paar extra plekjes gecreëerd waar ze doorheen kunnen. Het hoeft maar 13 bij 13 cm te zijn.

BONUS: Wist je dat je zelfs grappige portalen kunt kopen om je tuin mee te versieren? Hier, hier, and hier, zijn een paar hele leuke voorbeelden. Maar elke handige Harrie kan er natuurlijk ook zelf wel eentje maken.

5) Je mag de egeltjes voeren, maar let op wat je ze geeft.

Wat niet:
- Je kunt de egels helpen door ze wat eten en drinken aan te bieden, maar onthoud: geef ze NOOIT melk. 🥛 Alle egels zijn namelijk lactose-intolerant. Diarree veroorzaakt uitdroging en kan in het ergste geval zelfs tot hun dood leiden.
- Geef een egel GEEN groenten of fruit. Egels zijn carnivoren en hun fysiologie lijkt nog het meest op de fysiologie van een kat. Ze eten met name insecten, kleine reptielen en kadavers. Ze eten fruit of groenten heel soms, als er voedselschaarste heerst en er écht niets anders voor ze is, maar het is niet heel gezond voor ze.
- Leg GEEN (gedroogde) meelwormen, pinda’s, brood, of brood met pindakaas voor ze neer. Dit is namelijk erg slecht voor ze en kan hun gezondheid net als melk flink schaden.

Wat wel:

- Je maakt egels blij met lekker vers water. Zet een bakje neer in de tuin en vergeet het niet af en toe te verversen.
- Omdat egels qua fysiologie zo veel op katten lijken mag je ze kattenvoer geven zoals kittenbrokjes. Zet een bakje brokjes voor ze neer in de tuin, of een bakje natvoer. Verder bestaat er ook speciaal egelvoer. Deze kan je onder andere vinden bij verschillende tuincentra, dierenspeciaalzaken, en online, maar let op dat het van een bekwame organisatie afkomstig is zoals bijvoorbeeld de vogelbescherming.

Extra tip: Ben je bang dat de buurtkatten al het eten opeten? Check dan deze website. Je bent met 5 euro en een klein beetje werk zo klaar.

6) Wat moet je doen als je een nestje egeltjes vindt in je tuin?

Het overkwam mijn buurvrouw, en het was onwijs schattig om te zien.
Maar hoe leuk het ook is, je kan ze maar het beste zo veel mogelijk met rust laten. En nee hoor, ze zijn niet verlaten door de moeder. De moederegel komt namelijk pas weer terug als jij niet meer in de buurt bent. Alleen als je echt 100% zeker weet dat de moeder het nest verlaten heeft kan je ingrijpen door de egeltjes naar een egelopvang te brengen bijvoorbeeld.

Dat waren de 6 tips.

Wil je nog een stapje verder gaan?

Je bent geweldig! Dit is de laatste bonus tip.
Heb je genoeg plek in de tuin? Wat dacht je dan van een egelhuisje?
Je kan ze kant-en-klaar kopen, of je kan er eentje maken samen met je (klein)kinderen. Er zijn erg veel handige templates te vinden online die je daarbij kunnen helpen. Maar ik heb er voor het gemak al een paar verzameld onderaan deze blog update onder ‘resources’. (Nog even scrollen dus)

Dit zijn de verschillende egelhuisjes die te koop zijn:

1) een houten kant-en-klaar huisje
2) een houten kant-en-klaar huisje met een (rieten) dak voor extra isolatie.
3) een eenvoudig huisje van riet*

*De van riet gemaakte huisjes die wat weg hebben van een biezen mand zijn wat goedkoper en een goede imitatie van het natuurlijke nest van de egel, maar ze hebben vaak nog even wat meer werk nodig in de vorm van een dakje.
Je kunt er het beste een plastic sheet overheen leggen en deze vervolgens bedekken met een laagje aarde, wat bladeren, twijgen, en andere natuurlijke materialen. Daarmee zorg je voor een isolatie en heeft de egel een warm en veiliger plekje om in weg te kruipen. Weet wel dat deze optie na een paar jaar wegteert.

Enkele praktische tips voor het plaatsen van een egelhuis in je tuin:

Doen: 👍 🦔

Plaats het huisje op droge grond.
Kies een rustige plek in je tuin. Location is key.
Voorkom dat de koude winterwind naar binnen komt. Zorg ervoor dat je de opening niet naar het noorden of noordoosten plaatst.
Bedek het huisje eventueel met een plastic folie en voeg wat aarde, takjes en bladeren toe voor extra isolatie.
Bij de rieten variant is dit, zoals eerder uitgelegd, eigenlijk wel een must omdat ze tochten. Bij de kant-en-klare huisjes is het optioneel. Je kan ze er wat mee camoufleren.
Voeg wat stro en droge bladeren toe aan de binnenkant van het huisje, maar prop hem niet te vol. Egels zullen deze materialen ook zelf verzamelen om een perfect comfortabel onderkomen te creëren. (En anders passen ze er niet meer in 😂)

Niet doen: 🦔 👎

Gebruik bij het bouwen van een egelhuis geen gecreosoteerd hout of hout dat is behandeld met middelen die niet op waterbasis zijn. Dat behandelde hout veroorzaakt giftige dampen die lang blijven hangen en zeer schadelijk kunnen zijn voor de egel en andere dieren. Als je de woning zelf hebt gebouwd, kun je het hout het beste behandelen met een lak op waterbasis.
Het huisje schoonmaken is niet persé nodig, maar als je het wil schoonmaken, kun je dit het beste eind maart/begin april doen. Sommige egelvrouwtjes kunnen in de lente hun jongen hebben in het huisje. Je kan de woning later schoonmaken met warm water en een borstel om te schrobben.
Laat het huisje met rust als er nog een egeltje in huist. Als je zeker wilt weten dat het egelhuis niet meer bezet is, maak dan eerst een gaatje in het laagje stro in de opening. Als dit ‘s avonds niet verplaatst is, dan is er mogelijk geen egel meer aanwezig.