De meeste mensen kennen sneeuwklokjes en krokussen als de eerste bloemetjes van het vroege voorjaar. Maar heb je ooit wel eens gehoord van de winterakoniet? Deze blogpost is een eerbetoon aan een van de vroegste tekenen van de lente.
Toen ik deze bloemen voor het eerst zag bloeien, voelde het als een nieuwe persoonlijke ontdekking. Ik kende de bloemetjes nog niet, en ze groeiden op een plek waar ik in voorgaande jaren altijd sneeuwklokjes zag staan. Maar in plaats van sneeuwklokjes zag ik ineens gele bloemetjes die me nooit eerder waren opgevallen, en dat maakte me meteen nieuwsgierig.
Op het eerste gezicht leek het bloemetje op een laaggroeiende boterbloem met een dikke steel, en na wat onderzoek kwam ik erachter dat het daar ook daadwerkelijk familie van blijkt te zijn. Want zowel de winterakoniet als de boterbloem behoort tot de ranonkelfamilie. Enthousiast geworden over mijn ontdekking, kocht ik een paar knolletjes winterakonieten die ik in een pot in de tuin heb geplant, en uiteindelijk had ik resultaat.
Okay…Maar wat is er nou zo cool aan een Winterakoniet?
Meer dan je denkt!
De nerd in mij ontwaakte, en ik dook de boeken in en het internet op. Ik vond allerlei leuke interessante feitjes en willekeurige informatie die ik gewoon moest delen, wetende dat er altijd wel iemand is die net als ik geïnteresseerd is in dit soort dingen.
Dus hier komt een lijst met feitjes:
Wist je dat… :
-
De Winterakoniet een van de vroegst bloeiende lentebloemen is?
Soms komen ze nog sneller tevoorschijn dan de sneeuwklokjes en krokussen. -
ze zowel pollen als nectar voor de bijen bieden?
-
en ze daarom een onschatbare voedselbron voor de vele vroege bestuivers zijn? (Denk aan bijen, vliegen, kevers en andere insecten).
-
deze plant( ondanks het woord 'Akoniet’), géén deel uitmaakt van het zeer giftige Aconiet-genus (zoals Wolfskers / Monnikskap).
-
maar wel deel uitmaakt van het geslacht Eranthis?
(Zowel het Aconiet-genus als het Eranthis-geslacht maakt deel uit van de Ranunculaceae, oftewel de boterbloemfamilie (zie je de gelijkenis?). -
En wist je dat de winterakoniet ook bekend staat onder de naam Eranthis Hyemalis?
Eranthis is Grieks voor 'Lente Bloem' (Er = Lente + Anthos = bloem),
En Hyemalis is Latijns voor 'winter-bloeiend'.
Samengevat betekent het dus zo ongeveer 'Lentebloem die bloeit in de winter - of - winterbloeiende lentebloem' - Nou dat klopt dus wel. -
de winterakoniet voor sommige mensen hoop, wedergeboorte en een nieuw begin symboliseert?
-
deze bloemen vaak worden gezien naast groepen Sneeuwklokjes?
-
dat deze bloemen ongeacht sneeuwval gewoon opkomen? (Tenzij de sneeuwlaag een tiental centimeters hoog is natuurlijk. ☃️
-
de bloem gesloten boven de grond komt als een rond geel knopje, en meestal pas opent wanneer de temperatuur stijgt?
-
zelfs de beroemde High Line in New York winterakonieten heeft in de lente? De highline is sowieso erg bijzonder. Ik ben er een paar keer geweest.
Maar is die winterakoniet nou giftig, of niet?
Er zijn veel tegenstrijdige artikelen op het internet te vinden over de giftigheid van de winterakoniet. Sommigen zeggen dat ze supergiftig zijn, terwijl anderen beweren van niet. De winterakoniet heeft deze naam gekregen omdat de bladeren erg lijken op die van de Aconitum-soorten die wel degelijk erg giftig zijn. Maar ze zijn, zoals eerder verteld, niet van dezelfde familie.
Terug in de 17e eeuw noemde de vroege kruidenkenner John Gerard de winterakoniet ook wel "Winter Wolfes-bane of Small Yellow Wolfes-bane" in zijn "Herbal, Historie of Plants" (1936).
Wolfes bane, in het Nederlands bekend als monnikskap, is inderdaad een ontzettend giftige plant waar je voor uit moet kijken.
Maar het gebruik van die naam was een beetje misleidend.
Vroeger, nog voordat de wetenschappelijke methodes werden geïntroduceerd, werden planten vaak ingedeeld op hoe ze eruitzagen. En tja, de blaadjes van de winterakoniet leken inderdaad wel wat op die van de monnikskap. Maar daar blijft de vergelijking ook bij.
En of de plant nu giftig is?
Ik durf te beweren van wel. Zeker als ik de info op de website van het Royal College of Physicians mag geloven.
De website zegt dat alle planten van de Ranunculaceae-familie (dus ja, zelfs die schattige mooie boterbloempjes 🌼) giftig zijn, al hebben ze niet allemaal dezelfde chemische samenstelling. Met andere woorden: sommige zijn misschien gevaarlijker dan andere. Het wordt dus niet aangeraden ze te plukken of te consumeren, want het maakt je ziek. Dieren laten de plant instinctief met rust. Maar plukken kan vaak wel, al moet je altijd rekening houden met het feit dat de sappen uit de stengels voor huidirritatie kunnen zorgen. Dat geldt overigens ook voor ranonkels (uit dezelfde familie), die vaak als snijbloemen worden verkocht.
Een interessant farmacologisch feitje:
De winterakoniet bevat chemicaliën die omgezet kunnen worden in 'Khellin-analogen'. Deze worden in de geneeskunde gebruikt om (bijvoorbeeld) astma-aanvallen te behandelen, en nog veel meer.
Botanical illustrations: Anselmus Boëtius de Boodt,
1596 - 1610 - Image from Het Rijksmuseum
Als laatste nog een kleine sprong terug de geschiedenis in
Ondanks dat de winterakoniet vrij algemeen verspreid is in heel Europa en Noord-Amerika, is deze plant van oorsprong afkomstig uit het zuidelijke deel van Europa en de Balkan, en strekt haar verspreiding zich zelfs nog uit over Azië.
De bloem werd voor het eerst geïntroduceerd in het noordelijke deel van Europa in de 16e eeuw. En in de 18e eeuw werd het zelfs gezien als trendy toen landschapsparken populair werden.
Englands meest beroemde landschapsarchitect, Lancelot 'Capability' Brown, gebruikte graag winterakonieten in zijn populaire tuinontwerpen, zodat er zelfs in het vroege voorjaar iets interessants te zien was. Dat maakte zijn ontwerpen bijzonder.
Fun fact over die Meneer Brown:
Zijn bijnaam 'Capability Brown' kwam voort uit het feit dat hij klanten vertelde dat hun landgoed verbeterd kon worden. Zijn hele leven heeft hij aan veel projecten gewerkt (meer dan 170 tuinen!), en op een gegeven moment, toen hem werd gevraagd om aan een landgoed in Ierland te beginnen, merkte hij gevat op: "Maar ik heb Engeland nog niet af." ("But I haven't done all of England yet.") 😂
Als je helemaal tot hier gekomen wil ik je ontzettend bedanken voor het lezen van deze door bloemen geïnspireerde update.
Ik hoop dat je genoten hebt van dit verhaal en de bijbehorende illustraties.
De illustratie bovenaan de pagina is een mix van o.a. paper collage en acrylverf.
Bronnen
݀Regency Explorer - Winter Aconite
݀Royal College of Physicians: Winter Sunshine - Winter Aconite
݀Gardening Granny’s Garden Pages - Do you need a pretty yellow Spring bloomer?
݀The history press - 300 years of Capability Brown
݀Kiri A faint whisper of spring
݀Alles over bloembollen Voorjaarsbloeiende bolgewassen: Eranthis
Veel liefs,
Add comment
Comments